Altın oranı referans alan asgari katılım. Sessiz kalan geniş bir topluluğun adına karar verilmesini önler.
02BenBiz Canlı Anayasası
Nihai olmayan bir tasarım
Taşta yazılı değil; yaşamın içinde gelişen bir anayasa.
BenBiz’in ilkeleri yönetmeyi kolaylaştırmak için insanı sınırlayan keskin hükümler değil; insanlığa, çevreye, dünyaya ve varoluşa daha iyi hizmet edebilmek için birlikte sınanan ortak sözlerdir.
Canlılık ne demektir?
Değişebilir;
ama keyfî değildir.
Bir ilkenin eski olması onu dokunulmaz yapmaz. Yeni olması da onu kendiliğinden daha doğru kılmaz. Her değişiklik; açık gerekçe, katılım, gerçek tecrübe ve oluşabilecek zararı görme sorumluluğu ister.
Canlı Anayasa, daha çok hizmet eden bir önerinin önceki maddenin yerini alabilmesini sağlar. Fakat bunu çoğunluğun anlık isteğine değil, nitelikli ortak iradeye ve izlenebilir bir öğrenme sürecine bağlar.
Hükmeden metin değil, ortak hafıza
Anayasa yaşamın üzerinde durmaz; insanların tecrübesini dinleyerek yaşamın içinde olgunlaşır.
Her yeni insan, her çember ve her gerçek tecrübe ortak sözün daha kapsayıcı, daha dikkatli ve daha fazla hizmet eden bir hâle gelmesine katkı sunabilir.
Bir madde nasıl yaşar?
Fikirden yeni sürüme,
beş aşamalı güven yolu.
Anayasa yalnızca kabul edilen sonuçlardan değil; o sonuca götüren gerekçelerden, çekincelerden ve yaşanmış tecrübeden oluşur.
- 01Öneri
İhtiyaç ve gerekçe yazılır
Değişmesi istenen madde, yaşanan sorun ve yeni önerinin kime, neye hizmet edeceği açıkça ifade edilir.
- 02İstişare
Etkilenenler birbirini duyar
Destekler kadar çekinceler, olası zararlar, istisnalar ve farklı seçenekler de ortak hafızaya kaydedilir.
- 03Pilot
Öneri yaşamda sınanır
Mümkün olan değişiklikler önce sınırlı bir çemberde ve belirli bir süre boyunca uygulanır; vaat değil etki ölçülür.
- 04Değerlendirme
Sonuç ve yan etkiler görülür
İnsan onuru, ortak iyilik, doğa, gelecek kuşaklar ve uygulanabilirlik bakımından ortaya çıkan sonuçlar açıklanır.
- 05Nitelikli onay
Ortak irade yeni sürümü kurar
Katılım ve destek eşikleri sağlandığında madde yürürlüğe girer; önceki sürüm ve muhalefet gerekçeleri silinmeden korunur.
Nitelikli ortak irade
Yalnızca oy sayısı değil, meşruiyet arıyoruz.
Bir anayasa maddesinin değişmesi için hem yeterince insanın sürece katılması hem de katılanlar arasında güçlü bir destek oluşması gerekir.
Nitelikli kabul düzeyi. Basit çoğunlukla temel ilke değiştirilmesini zorlaştırır.
Yönü koruyan çekirdek
Her değişimin aşamayacağı bir hizmet ufku.
Maddeler gelişebilir; fakat gelişmenin yönünü sınayan temel ölçüler görünür kalır. Bunlar tamamlanmış bir liste değil, ortak vicdanın başlangıç pusulasıdır.
İnsan onuru
Hiçbir ekonomik veya yönetsel sonuç, insanı yalnızca bir araca dönüştüremez.
Eşitlik ve hakkaniyet
Onurda eşitlik korunur; farklı katkı, ihtiyaç, risk ve sorumluluklar hakkaniyetle değerlendirilir.
Açıklık ve gerekçe
Kurallar, kararlar ve öneriler anlaşılabilir gerekçeleriyle görünür olur.
İnsan onayı
Teknik sistemler karar desteği verir; insanları ilgilendiren hüküm yalnızca kapalı bir algoritmaya bırakılamaz.
Doğa ve gelecek
Bugünün faydası, doğanın ve gelecek kuşakların imkânlarını tüketerek kurulamaz.
Mahremiyet ve itiraz
Özel bilgi korunur; her üye itirazını, çekincesini ve alternatifini güvenle kayda geçirebilir.
Çoğunluk kazanmaz, ortak akıl derinleşir
Azınlık görüşü kaybolmaz.
Bir öneri kabul edilse bile karşı görüşlerin gerekçeleri, öngördükleri riskler ve alternatifleri yeni sürümle birlikte korunur. Çünkü bugün azınlıkta kalan bir uyarı, yarının önemli öğrenme kaynağı olabilir.
- Her maddenin sürüm geçmişi görünür kalır.
- Destek, çekince ve itiraz birbirinden ayrılır.
- Pilot sonuçları ve yan etkiler kararla birlikte saklanır.
- Belirli bir süre sonra yeniden değerlendirme tarihi konur.
Bir anayasa maddesinin anatomisi
Kısa hüküm,
görünür hafıza.
Her madde yalnızca tek cümlelik bir kural değil; neden var olduğunu, nasıl sınandığını ve ne zaman yeniden ele alınacağını taşıyan yaşayan bir kayıt olur.
01İlke
Ortak sözün açık ve anlaşılır ifadesi
02Amaç
Hangi ihtiyaca ve canlılara hizmet ettiği
03Uygulama alanı
Kimi, hangi durumda ve ne ölçüde bağladığı
04Gerekçeler
Destek, çekince, itiraz ve alternatifler
05Tecrübe
Pilot sonuçları, göstergeler ve yan etkiler
06Sürüm
Onay tarihi, önceki metin ve yeniden değerlendirme zamanı
Sözden ortak uygulamaya
Burada okunur.
Uygulamada birlikte yaşanır.
Site, Canlı Anayasanın güncel metnini, gerekçelerini ve tarihini anlaşılır biçimde yayımlar. Üyeler uygulamada öneri oluşturur, istişare eder, pilot sonuçlarını görür ve nitelikli oylamaya katılır.