Birlikte geliştirilen ilkeler
Birlikte çalışırken fikrini söyleyebilmek, sınırını koruyabilmek ve emeğinin karşılığını açıkça konuşabilmek istersin. BenBiz’in ortak ilkeleri, bu zemini birlikte kurmamıza yol gösterir. İnsan onurunu, doğayı ve birlikte üstlendiğimiz sorumlulukları gözetir; deneyimlerimizden öğrendikçe açık gerekçelerle gelişir.
Birlikte çalışırken
Bir görev konuşulurken ‘Bu hafta zaman ayıramam’ diyebilmek; üstleneceğin işi, ayıracağın zamanı ve emeğinin karşılığını baştan netleştirebilmek önemlidir. Seni etkileyen bir kararda farklı düşündüğünde de nedenini paylaşabilmelisin.
İlkelerimizden biri · Farklılık içinde müştereklik
Birlikte çalışmak; inancını, etnik kökenini, kimliğini ya da aidiyetini geride bırakmanı gerektirmez. Ortak işe kendi bilginle, deneyiminle ve bakışınla katılırsın.
Her konuda aynı düşünmeyebiliriz. Birbirimizi dinler, farklı gerekçelere yer açar ve neyi birlikte yapabileceğimizi açıkça konuşuruz.
Sözün gündelik karşılığı
Bu dokuz ilke, karar alırken, birlikte üretirken ve emeğin karşılığını konuşurken bize yol gösterir. Her kartta ortak sözümüzü ve gündelik hayatta nasıl karşılık bulduğunu görebilirsin.
Hiçbir ekonomik, teknolojik veya yönetsel sonuç insanı yalnızca bir araca dönüştüremez.
Gündelik karşılığıBir kişi görevi reddettiğinde, profilini gizlediğinde veya itiraz ettiğinde değeri azalmaz. Katılmak gönüllüdür; kimse baskıyla ortak işe çekilmez.
Herkes insan olarak eşittir; ihtiyaç, emek, risk ve sorumluluk arasındaki gerçek farklar aynılaştırılmaz.
Gündelik karşılığıKarşılığı konuşurken ihtiyacı, emeği, riski ve sorumluluğu birlikte değerlendiririz. Kimin neyi üstlendiği ve kimlerin etkilendiği görülmeden sonuçları eşit parçalara bölmeyiz.
Emek, zaman, bilgi, ilişki, mekân, malzeme ve finans ayrı ayrı kaydedilir; biri diğerinin yerine geçirilmez.
Gündelik karşılığıAynı katkı iki kez sayılmaz. Gönüllü katkı, üstlenilen görev, hak ediş ve gerçek ödeme ayrı kaydedilir; biri diğerinin yerine geçmez.
Parayı yok saymıyoruz; yerini yeniden tarif ediyoruz. Para, ortak hayatın yönünü belirleyen amaç değil, gerçek ihtiyaçları ve emeğin karşılığını taşımaya yarayan araçtır.
Gündelik karşılığıBedel, ücret veya finansal katkı varsa işe başlamadan önce açıkça konuşuruz. Daha çok para koymak, tek başına daha fazla söz, öncelik veya yönetim yetkisi vermez.
Bir iddianın kaynağı, bir çalışmanın bugünkü durumu ve kararı etkileyen çıkar ilişkileri saklanmaz.
Gündelik karşılığıBir çalışma kullanımda mı, pilotta mı, hazırlanıyor mu, araştırılıyor mu açıkça söyleriz. Örnek kaydı gerçek ürün, kişisel yararı ortak gerekçe gibi sunmayız.
Teknik sistemler veriyi düzenleyebilir ve seçenekleri gösterebilir; insanı ilgilendiren son hüküm kapalı bir algoritmaya bırakılamaz.
Gündelik karşılığıÖnemli bir sonucun arkasında sorumlu bir insan ve anlaşılır bir gerekçe bulunur. Etkilenen kişi, düzeltme isteyebileceği veya itirazını iletebileceği yolu görebilmelidir.
Bugünün faydası, doğanın ve gelecek kuşakların imkânlarını tüketerek kurulamaz.
Gündelik karşılığıBir işin hızını ve maliyetini konuşurken toprağa, suya ve canlı çeşitliliğine etkisini de hesaba katarız. Yerel bilgiyi ve gelecek kuşakların ihtiyaçlarını kararın parçası yaparız.
Özel bilgi korunur; görünürlük, iletişim ve paylaşım açık rızaya dayanır.
Gündelik karşılığıProfil, çevrimiçi durum, iletişim, adres ve kazanç bilgileri herkese açık tek bir kayıtta birleşmez. Bir bilgiyi görünür kılmak veya paylaşmak kişinin açık rızasına dayanır.
İnanç, etnik köken, kimlik ve aidiyet farkları müşterek faydaya engel sayılmaz; hiç kimseye tek bir söylem veya aidiyet dayatılmaz.
Gündelik karşılığıFarklı düşündüğümüzde birbirimizi dinleriz. İnanç, köken, kimlik veya aidiyet üzerinden küçümsemeye, dışlamaya ve insanları karşı karşıya getirmeye alan açmayız.
İlkeler nasıl gelişir?
Bir ilke gündelik hayatta ihtiyaca karşılık vermediğinde, neyin aksadığını ve nasıl iyileştirilebileceğini birlikte konuşuruz. Uzun süredir kullanılan bir kural da yeniden ele alınabilir. Yeni bir öneriyi gerekçesi, olası yararları ve riskleriyle değerlendiririz.
Değişiklikten etkilenen kişiler konuşmaya katılır. Daha iyi bir öneri mevcut kuralın yerini alabilir; kararımız açık gerekçeye, yeterli katılıma ve uygulamadan öğrendiklerimize dayanır. Bir anlık çoğunluk isteği, tek başına değişiklik için yeterli değildir.
Beş adımlı süreci gör →Bir öneriden ortak karara
Bir değişikliği beş adımda ele alırız. Gerekçeler, çekinceler ve denemede öğrendiklerimiz kararın parçasıdır; farklı görüşler kayıtta kalır.
Öneri
Hangi ilkenin neden değişmesi gerektiğini, yaşanan sorunu ve önerinin kime ya da neye yarar sağlayacağını yazarız.
İstişare
Destekleri, çekinceleri, olası zararları, istisnaları ve alternatifleri birlikte konuşur; farklı gerekçeleri kayda geçiririz.
Pilot
Mümkün olan değişiklikleri önce sınırlı bir çemberde, belirli bir süre deneriz. Etkileri ölçer, önerinin vaatleriyle uygulamada ortaya çıkan sonuçları karşılaştırırız.
Değerlendirme
İnsan onuruna, emeğe, ortak iyiliğe, doğaya ve gelecek kuşaklara etkileri açıklarız. Beklenmeyen sonuçları, yan etkileri ve uygulanabilirliği birlikte değerlendiririz.
Onay
Gerekli katılım ve kabul koşulları birlikte sağlandığında değişiklik yürürlüğe girer. Önceki metin, denemenin sonuçları ve karşı görüşlerin gerekçeleri kararla birlikte korunur.
Karar için iki ayrı koşul
Bir değişikliğin kabulü için iki eşik de sağlanmalıdır. Katılımı oy hakkı bulunanlar, kabulü kullanılan bütün oylar üzerinden hesaplarız.
Oy hakkı bulunanlar üzerinden
İlgili çemberde oy hakkı bulunanların en az %60’ı oy kullanmalıdır. Kabul, karşı ve çekimser oylar katılıma dahildir; sessizlik katılım sayılmaz.
Örnek: 10 kişinin oy hakkı varsa en az 6’sı oy kullanır.
Kullanılan bütün oylar üzerinden
Kullanılan bütün oyların en az %60’ı kabul olmalıdır. Çekimser oylar toplama dahildir; kabul oyu sayılmaz.
Örnek: 6 oy kullanılmışsa en az 4’ü kabul olmalıdır.
Karar alınır, farklı sözler kalır
Bir önerinin kabul edilmesi, herkesin aynı düşündüğü anlamına gelmez. Farklı görüşleri gerekçeleriyle koruruz; bugün azınlıkta kalan bir uyarı, sonraki değerlendirmeye yol gösterebilir.
Destek, çekince ve itiraz ayrı kaydedilir. Karşı görüşlerin gördüğü riskler ve sunduğu seçenekler korunur.
Pilot sonuçları, beklenmeyen etkiler ve yan etkiler kararla birlikte kayıtta kalır.
Her ilkenin önceki sürümleri ve değişiklik gerekçeleri görünür kalır.
Kararı yeniden ele almak için bir tarih belirleriz. Saklanan bulgular ve farklı görüşler bu değerlendirmeye taşınır.
Bir ilke nasıl kaydedilir?
Her ilkenin kaydında ortak söz, gerekçesi, uygulama durumu ve değişiklik geçmişi birlikte yer alır. Bu altı alanla neye dayanarak karar verdiğimizi ve ne zaman yeniden bakacağımızı görebilirsin.
Ortak sözümüzü açık, kısa ve anlaşılır biçimde yazarız.
Hangi ihtiyaca karşılık verdiğini; insanlara, doğaya ve diğer canlılara nasıl yarar sağladığını açıklarız.
Kimi ilgilendirdiğini ve bağladığını, hangi alanda geçerli olduğunu ve kullanımda mı, pilotta mı, hazırlıkta mı olduğunu belirtiriz.
Destekleri, çekinceleri, itirazları ve seçenekleri kaydederiz. Kararı etkileyebilecek çıkar ilişkilerini de açıklarız.
Pilot bulgularını ve göstergeleri, beklenmeyen sonuçları ve yan etkileri birlikte kaydederiz.
Onay tarihini, önceki metni ve değişiklikleri saklarız. Yeniden değerlendirme tarihini de kayda ekleriz.
Bugünkü durum
Bugün açık olan alanları ve katılımın sınırlarını burada görebilirsin.
İlkeleri, %60 katılım ve %60 kabul başlangıç kuralını ve örnekli karar rehberini herkes okuyabilir.
Üyeler öneri, görüş ve gönüllü görev adımlarını birlikte deniyor. Oylamaya ilgili çemberde oy hakkı bulunan üyeler katılıyor.
Bir oy, görev kabulü veya uygulama kaydı tek başına ödeme, sözleşme, ekonomik hak ya da site yayını oluşturmaz. Gerekli anlaşmalar ve uygulama adımları ayrıca tamamlanır.
Devam yolları
Örnek bir kararı rehberde adım adım izle, çalışmaların bugünkü durumunu projelerde gör. Üye uygulamasında Ortak Karar 0.1’i pilot olarak dene; oy hakkı ilgili çembere bağlıdır.